تورق

شو انیس کتابهای نفیس انهم فی الزمان خیر جلیس

دانستن احوال گذشتگان و شرایط روزگارشان و شناختن رویدادهای شگفت و فراز و فرودهای تاریخی باید به انگیزه ی بهره برداری از آنها در متن زندگی امروزمان باشد. اگر تاریخ را به جای پند گرفتن و تجربه آموختن و خود را در آیینه آن شناختن، برای هدف دیگری بخوانیم و بدانیم، به خود و تاریخ جفا نموده ایم. در این میان، شناخت زندگی افرادی که خداوند ایشان را «اسوه» معرفی کرده و دیگران را به تأسی و تبعیت از آنها فراخوانده است، اهمیتی دوچندان دارد.

 

همین پیوند چشمگیر مسائل اعتقادی با مسائل تاریخی در میان مسلمانان موجب شده است، پژوهش ها و تألیفات تاریخی در میان آنها سابقه دیرینه ای داشته باشد.

 

در این نوشتار با یکی از این نوشته ها که گوشه ای از زندگی ائمه اطهار (علیهم السلام) را به نمایش گذاشته است و مؤلف آن، آشنا می شویم:

 

کتاب، "حیات فکری و سیاسی امامان شیعه (علیهم السلام)" نوشته «حجت السلام و المسلمین رسول جعفریان» می باشد که توسط انتشارات «انصاریان» قم به چاپ رسیده است.

 

رسول جعفریان متولد 1343 در خوراسگان از توابع اصفهان است. او همزمان با تحصیل در مقطع راهنمایی در اصفهان، به صورت آزاد، فراگیری علوم دینی را شروع و در سال 57 برای ادامه آن به قم آمد. وی رد سطوح عالی تحصیلی از درس اساتیدی چون آیات عظام جوادی آملی، مصباح یزدی، ممدوحی، گرامی قمی و جعفر مرتضی جبل عاملی جز برد. اولین اثر او با عنوان «پیش درآمدی بر شناخت تاریخ اسلام» در سال 64 منتشر شد. وی ضمن همکاری با مؤسسات پژوهشی و تأسیس کتابخانه تاریخ اسلام و ایران در قم، به کوشش های فراوان خود در زمینه تألیف، ترجمه، تصحیح و تحقیق در تاریخ اسلام، ایران اسلامی و تشیع ادامه می دهد. رسول جعفریان هم اینک عضو هیئت علمی دانشگاه تهران و از سال 1387 نیز رئیس کتابخانه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی می باشد. از آثار شاخص او می توان موارد زیر را نام برد: «تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا قرن هفتم هجری»، «تاریخ اسلام و ایران تا پایان قرن چهارم هجری» و «جریان ها و سازمان های مذهبی ـ سیاسی ایران».

 

کتاب «حیات فکری و سیاسی امامان شیعه» دارای 631 صفحه و 12 فصل می باشد. کتاب با «درآمد» ی تحت عنوان «تشیع و تاریخ نگاری» آغاز می شود که در واقع مقاله ای است در بررسی سیر تکوین و رشد علم تاریخ در میان مسلمانان و خصوصاً شیعیان. این مقدمه با بررسی تحول در تاریخ نویسی در دوره معاصر و معرفی برخی از آثار جدید درباره چهارده معصوم (ع) پایان می پذیرد. مؤلف در این قسمت اشاره می کند که در دوره معاصر، دلائلی چون تحولات سیاسی ایران، ورود تألیفات تاریخی از کشورهای عربی و وارد شدن انتقاداتی از سوی روشنفکران به بعضی مسائل تاریخی، موجب شد دانش تاریخ بیش از پیش در میان حوزویان و دانشگاهیان جدی گرفته شده و به عنوان یک علم مستقل و درخور اعتنا به آن پرداخته شود.

 

فصول 12 گانه کتاب، به ترتیب با بررسی جنبه های فکری، سیاسی و اجتماعی و زندگانی امام علی (ع)، شروع شده و با بررسی ابعاد فکری سیاسی زندگانی امام مهدی (عج الله تعالی فرجه) پایان می پذیرد. در این میان بعضی از نکات مشترک در زندگی ائمه مورد توجه و اشاره نویسنده قرار گرفته و نیز هر امامی بنا به مقتضیات و شرایط عصر خود، ویژگی های خاصی داشته که از نظر نویسنده پنهان نمانده و به آنها پرداخته شده است. مؤلف همه فصول کتاب را با بیان مختصری از احوال شخصی، خانوداگی و اخلاقی اوصیای پیامبر (ص) شروع می نماید. از دیگر ویژگی های مشترک همه فصل های این کتاب، پرداختن به چگونگی تعامل و ارتباط هر امام معصوم با شیعیان و همچنین با حکومت های جور زمان خود است.

 

از خصوصیات زندگانی امامان شیعه این است که دوره حیات هر امامی ویژگی های اختصاصی دارد که برای امام یا امامان قبل از او وجود نداشته و آن امام ـ که بنا به اعتقادات شیعه دارای دو قوه ی عصمت و علم الهی می باشد ـ واکنش ها و رفتارهایی نسبت به آن حوادث بروز داده که ممکن است با نگاهی ظاهری و غیر دقیق در تضاد با رفتار سایر معصومین برداشت شود. یک مورخ باید با بررسی عالمانه و دقیق زمانه هر امام و به دست آوردن اصول کلی فکری سیاسی آن امام و در نظر گرفتن اعتقادات شیعی، به تحلیل و تبیین چرایی و چگونگی برخورد امام معصوم (علیه السلام) با آن موضوع خاص بپردازد و برای شبهات و اشکالات پیش آمده در آن زمینه پاسخی قانع کننده فراهم آورد. رسول جعفریان در این کتاب با نگاهی علمی و منصفانه و بررسی دقیق منابع تاریخی و نیز حدیثی و کلامی سنی و شیعی به چنین کوششی دست زده است و در هر فصل به بیان مسائل خاص حیات فکری و سیاسی هر یک از ائمه پرداخته است. برای نمونه می توان به فصل سوم (امام حسین (ع) ) اشاره کرد که در آن، نویسنده به بررسی مسأله آگاهی امام حسین (ع) از شهادت خود در کربلا و همچنین فلسفه شهادت آن حضرت از منظر کلامی، تاریخی، عرفانی و سیاسی پرداخته و نظرات افراد مختلفی را در این زمینه بررسی و نقد کرده و به شبهات پاسخ داده است. همچنین در فصل هشتم (امام رضا (ع) ) مسأله مهم ولایتعهدی حضرت مورد بحث واقع شده است. از دیگر نکات قابل اشاره در مورد این کتاب، نثر روان و بی پیرایه، بیان تحلیلی مطالب در عین رعایت ایجاز و اختصار و استفاده از منابع گسترده می باشد.

 

 پایان بخش کتاب، دو فهرست منابع و مأخذ و نام هاست.



+ نوشته شده در  دوشنبه 9 آذر1388ساعت 18:27  توسط سید جواد حسینی نامی  |